ការត្រាស់ដឹង
វិរិយបណ្ឌិតោ ភិក្ខុ ប៉ាង ខាត់
ពាក្យថា “ត្រាស់ដឹង” សព្វថ្ងៃនេះ គេឮហើយ គេឆ្លើយភ្លាមថា មិនយល់ទេ គេតែងឆ្ងល់ ហើយគេដណ្តឹងសួរថា ដូចម្តេចហៅថា “ត្រាស់ដឹង” ? សម្រាប់អ្នកមិនមានការសិក្សា ពាក្យថា “ត្រាស់ដឹង” ពិបាកស្តាប់មែនហើយ ព្រោះជាពាក្យបច្ចេកទេស ដែលសម្រាប់ប្រើតែក្នុងសាសនា ប៉ុន្តែបើបានទទួលពាក្យពន្យល់ហើយ មិនជាការពិបាកយល់ប៉ុន្មានទេ ហើយក្នុងការសិក្សា ពុទ្ធប្រវត្តិនេះ “កណ្ឌត្រាស់ដឹង” ជាចំណុចមួយដ៏សំខាន់ក្រៃលែង។ គេតែងកើតសង្ស័យ ហើយគេសួរថា “ត្រាស់ដឹង”នោះដូចម្តេច? ដែលនិយាយថាព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ បានត្រាស់ដឹង តើព្រះអង្គបានឃើញធម៌អ្វី? ទើបបានជាទ្រង់យល់ថា ព្រះអង្គត្រាស់ដឹង ព្រះអង្គឈប់លែងស្វះស្វែងរកតទៅទៀត ហើយចាប់ផ្តើមប្រកាសធម៌ ដែលទ្រង់ត្រាស់ដឹងនោះដល់សត្វលោក។ ប្រស្នាដែលថា “ព្រះអង្គបានឃើញធម៌អ្វី ហើយទើបបានជាព្រះអង្គយល់ថា ព្រះអង្គត្រាស់ដឹង ” នេះជាប្រស្នាធំណាស់ ។
ដើម្បីដោះស្រាយប្រស្នានេះ គួរយើងយល់ពាក្យថា “ត្រាស់ដឹង” ទុកមុនសិន ថាពាក្យនេះមានន័យដូចម្តេច ។ ពុទ្ធប្រវត្តិបានបង្ហាញឲ្យយើងឃើញថា ព្រះពោធិសត្វ ស្តេចចេញសាង អភិនេស្ក្រមណ៍ ចេញសាងរកអ្វី? ថារកសេចក្តីសុខពិត កាលទ្រង់កំពុងស្វែងរក ទ្រង់បានឃើញអ្វីមួយ នៅក្រោមដើមពោធិព្រឹក្ស ដែលទ្រង់មិនដែលបានឃើញសោះ ក្នុងអតីតកាល ការរកឃើញអ្វីមួយនោះ បានធ្វើឲ្យព្រះអង្គមានព្រះទ័យភ្លឺស្វាង មើលលោកទាំងបីឃើញពិតទៅតាមពិត ដូចជាគេទៅបើកគំរបដែលគេបិទ ឲ្យរបើកឡើង ហើយមើលឃើញអ្វីមួយនៅក្នុងនោះយ៉ាងច្បាស់ ឥតភ័ន្តច្រឡំ ដោយបញ្ញាព្រះអង្គ ដែលមិនមានទីបំផុត ឥតសល់ចន្លោះត្រង់ណាសោះ មិនតែប៉ុណ្ណោះទេ ការកឃើញនេះ បានធ្វើឲ្យព្រះអង្គដឹងថា មានសេចក្តីសុខ ជាសេចក្តីសុខដែលទ្រង់មិនដែលបានដឹងមកពីកាលមុន ព្រោះក្រោយដែលទ្រង់បានរកឃើញហើយ គឺក្រោយដែលថាទ្រង់បានត្រាស់ដឹងហើយ ទ្រង់ស្រាកព្រះកាយ ទ្រង់សម្រាក “សោយវិមុត្តិសុខ” សុខដែលកើតឡើងដោយដឹងព្រះអង្គថា បានដោះស្រាយ ប្រស្នាទុក្ខដែលអ្នកមុនព្រះអង្គ ដោះមិនបាន ហើយព្រះអង្គបានដោះស្រាយ សម្រចបរិបូណ៌ ហើយឥតមានសល់ទៀតទេ ប្រថាប់នៅទីណា ជិតពោធិមណ្ឌលដូចជានៅ ក្រោមអជបាលនិគ្រោធក្តី នៅឋានមុជលិនស្រះក្តី ដើមរាជាយតនក្តី ទ្រង់តែងតែពេញព្រះទ័យ បញ្ចញឧទានថា “ទ្រង់បានសម្រចហើយៗ” ការរកឃើញអ្វីមួយដែលទ្រង់ចង់បាន ហើយទ្រង់បានសម្រច គឺការបានរកឃើញអ្វីនោះ ហៅថា “ការត្រាស់ដឹង” ។
(នៅមានត)
